Μπορείτε να μάθετε αν ο σύντροφός σας έχει ιστορικό ενδοοικογενειακής βίας;

Clare's Law και Jennie's Law: Μπορείτε να μάθετε αν ο σύντροφός σας έχει ιστορικό ενδοοικογενειακής βίας;

Η προστασία των θυμάτων απέναντι στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή

Τα τελευταία χρόνια, η ενδοοικογενειακή βία έχει αναδειχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα δημόσιας πολιτικής και ποινικής δικαιοσύνης διεθνώς. Παράλληλα, ολοένα και συχνότερα τίθεται ένα δύσκολο νομικό και ηθικό ερώτημα:

Έχει δικαίωμα ένας άνθρωπος να γνωρίζει εάν ο σύντροφός του έχει ασκήσει σοβαρή βία σε προηγούμενες σχέσεις;

Η απάντηση δεν είναι αυτονόητη. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ανάγκη προστασίας δυνητικών θυμάτων. Από την άλλη, το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή, η προστασία των προσωπικών δεδομένων και η κοινωνική επανένταξη όσων έχουν εκτίσει την ποινή τους.

Η πρόσφατη πρωτοβουλία της Ιρλανδίας να θεσπίσει το λεγόμενο Jennie's Law έφερε ξανά στο προσκήνιο τη συζήτηση αυτή, η οποία είχε ήδη ξεκινήσει στο Ηνωμένο Βασίλειο με το γνωστό Clare's Law.

Το Clare's Law: Όταν η πρόληψη προηγείται της τραγωδίας

Το Clare's Law, επίσημα γνωστό ως Domestic Violence Disclosure Scheme, εφαρμόζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο από το 2014.

Η θέσπισή του συνδέεται με την υπόθεση της Clare Wood, η οποία δολοφονήθηκε από πρώην σύντροφό της. Μετά τον θάνατό της αποκαλύφθηκε ότι ο δράστης είχε ιστορικό βίας κατά γυναικών, το οποίο η ίδια αγνοούσε.

Η υπόθεση προκάλεσε έντονο δημόσιο προβληματισμό: εάν η Clare γνώριζε το παρελθόν του συντρόφου της, θα μπορούσε ίσως να είχε προστατευθεί;

Η απάντηση του βρετανού νομοθέτη ήταν η δημιουργία ενός μηχανισμού περιορισμένης αποκάλυψης πληροφοριών.

Πώς λειτουργεί το Clare's Law;

Σε αντίθεση με όσα συχνά αναφέρονται στον δημόσιο διάλογο, το Clare's Law δεν δημιουργεί δημόσιο μητρώο δραστών.

Δεν επιτρέπει σε οποιονδήποτε να αναζητήσει το ποινικό παρελθόν ενός άλλου προσώπου.

Αντίθετα, προβλέπει δύο διακριτές διαδικασίες.

Το «Right to Ask»

Ένα πρόσωπο μπορεί να απευθυνθεί στην αστυνομία και να ζητήσει να εξεταστεί εάν ο νυν ή μελλοντικός σύντροφός του διαθέτει ιστορικό ενδοοικογενειακής βίας ή άλλης σοβαρής κακοποιητικής συμπεριφοράς.

Ακόμη και φίλοι ή συγγενείς μπορούν να εκφράσουν σχετική ανησυχία προς τις αρχές.

Το «Right to Know»

Η αστυνομία μπορεί, ακόμη και χωρίς σχετικό αίτημα, να αποφασίσει ότι ένα πρόσωπο διατρέχει σοβαρό κίνδυνο και να του γνωστοποιήσει πληροφορίες που κρίνονται αναγκαίες για την προστασία του.

Αποκαλύπτονται μόνο ποινικές καταδίκες;

Όχι.

Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται μία από τις σημαντικότερες ιδιαιτερότητες του συστήματος.

Κατά την αξιολόγηση του κινδύνου, οι αρμόδιες αρχές μπορούν να συνεκτιμήσουν:

• προηγούμενες καταδίκες,

• περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας,

• καταγγελίες,

• πληροφορίες από κοινωνικές υπηρεσίες,

• περιστατικά παρακολούθησης (stalking),

• εξαναγκαστικό έλεγχο (coercive control),

• στοιχεία που υποδηλώνουν επικίνδυνη ή επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά.

Η αποκάλυψη δεν γίνεται αυτοματοποιημένα. Η αστυνομία οφείλει να αξιολογήσει εάν η γνωστοποίηση είναι αναγκαία, πρόσφορη και αναλογική σε σχέση με τον κίνδυνο που διαπιστώνεται.

Με άλλα λόγια, το σύστημα δεν στηρίζεται στην απλή ύπαρξη δεδομένων, αλλά σε εξατομικευμένη εκτίμηση κινδύνου.

Το Jennie's Law: Ένα διαφορετικό μοντέλο

Το 2026 η Ιρλανδία ανακοίνωσε την πρόθεσή της να θεσπίσει το λεγόμενο Jennie's Law, το οποίο πήρε το όνομά του από την Jennifer Poole, θύμα ανθρωποκτονίας από πρώην σύντροφο.

Σε αντίθεση με το βρετανικό μοντέλο, η ιρλανδική πρόταση κινείται προς μια κατεύθυνση μεγαλύτερης δημοσιότητας.

Το νομοσχέδιο προβλέπει τη δημιουργία δημόσιου μητρώου δικαστικών αποφάσεων που αφορούν σοβαρές καταδίκες για ενδοοικογενειακή βία.

Ωστόσο, το σύστημα δεν είναι απόλυτο.

Για να δημοσιευθεί μία καταδίκη απαιτείται:

• να αφορά συγκεκριμένα σοβαρά αδικήματα,

• να υπάρξει σχετική δικαστική κρίση,

• να συναινέσει το θύμα στην κατονομασία του δράστη.

Πρόκειται για μια σημαντική διαφοροποίηση, καθώς ο ιρλανδός νομοθέτης φαίνεται να αναγνωρίζει ότι η δημοσιοποίηση των στοιχείων του δράστη ενδέχεται να οδηγήσει έμμεσα και στην ταυτοποίηση του ίδιου του θύματος.

Η σύγκρουση δύο θεμελιωδών αξιών

Τanto το Clare's Law όσο και το Jennie's Law επιχειρούν να αντιμετωπίσουν το ίδιο πρόβλημα: την πρόληψη σοβαρών περιστατικών βίας.

Ωστόσο, η υιοθέτηση τέτοιων μηχανισμών αναδεικνύει μία βαθύτερη νομική σύγκρουση.

Από τη μία πλευρά βρίσκονται:

• το δικαίωμα στη ζωή,

• η σωματική ακεραιότητα,

• η προστασία των θυμάτων,

• η πρόληψη της εγκληματικότητας.

Από την άλλη:

• η ιδιωτική ζωή,

• η προστασία προσωπικών δεδομένων,

• το τεκμήριο αθωότητας,

• η αρχή της κοινωνικής επανένταξης.

Η αναζήτηση ισορροπίας μεταξύ αυτών των αγαθών αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του σύγχρονου δικαίου.

Τι προβλέπει ο ΓΚΠΔ;

Συχνά διατυπώνεται η άποψη ότι ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ) απαγορεύει οποιαδήποτε επεξεργασία στοιχείων που σχετίζονται με ποινικές καταδίκες.

Η αντίληψη αυτή δεν είναι ακριβής.

Το άρθρο 10 ΓΚΠΔ επιτρέπει την επεξεργασία δεδομένων που αφορούν ποινικές καταδίκες και αδικήματα, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή βασίζεται σε νόμιμη εξουσιοδότηση και συνοδεύεται από κατάλληλες εγγυήσεις προστασίας.

Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν μπορεί να υπάρξει αποκάλυψη πληροφοριών.

Το πραγματικό ερώτημα είναι:

Ποιος αποκαλύπτει τις πληροφορίες, σε ποιον, για ποιο σκοπό και με ποιες εγγυήσεις;

Θα μπορούσε να εφαρμοστεί κάτι αντίστοιχο στην Ελλάδα;

Η απάντηση δεν είναι απλή.

Η ελληνική έννομη τάξη αναγνωρίζει ισχυρή προστασία:

• των προσωπικών δεδομένων (άρθρο 9Α Συντάγματος),

• της ιδιωτικής ζωής (άρθρο 8 ΕΣΔΑ),

• της ανθρώπινης αξίας (άρθρο 2 Συντάγματος),

• του τεκμηρίου αθωότητας.

Παράλληλα όμως, το κράτος υποχρεούται να προστατεύει αποτελεσματικά τα θύματα βίας και να λαμβάνει μέτρα πρόληψης.

Κάθε ενδεχόμενη εισαγωγή ενός ελληνικού «Clare's Law» θα απαιτούσε εξαιρετικά προσεκτική νομοθετική επεξεργασία, ώστε να διασφαλίζεται ότι η προστασία των δυνητικών θυμάτων δεν οδηγεί σε δυσανάλογη προσβολή θεμελιωδών δικαιωμάτων άλλων προσώπων.

Και το Συμπέρασμα ;;;

Το Clare's Law και το Jennie's Law αποτελούν δύο διαφορετικές απαντήσεις στο ίδιο κοινωνικό ερώτημα:

Πόσο δικαιούται να γνωρίζει κανείς για το παρελθόν ενός ανθρώπου όταν η γνώση αυτή μπορεί να αποτρέψει μια μελλοντική τραγωδία;

Η απάντηση δεν βρίσκεται ούτε στην απόλυτη μυστικότητα ούτε στην απόλυτη δημοσιότητα.

Βρίσκεται στη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των πιθανών θυμάτων και στον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων που χαρακτηρίζουν ένα κράτος δικαίου.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τι είναι το Clare's Law;Είναι ένα σύστημα του Ηνωμένου Βασιλείου που επιτρέπει στην αστυνομία να αποκαλύπτει, υπό προϋποθέσεις, πληροφορίες σχετικά με ιστορικό ενδοοικογενειακής βίας ενός προσώπου.

Υπάρχει Clare's Law στην Ελλάδα;Όχι. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει αντίστοιχο νομοθετικό πλαίσιο στην ελληνική έννομη τάξη.

Τι είναι το Jennie's Law;Πρόκειται για νομοθετική πρωτοβουλία της Ιρλανδίας που προβλέπει δημόσιο μητρώο δικαστικών αποφάσεων για σοβαρές καταδίκες ενδοοικογενειακής βίας.

Επιτρέπει ο ΓΚΠΔ την επεξεργασία δεδομένων ποινικών καταδικών;Ναι, υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με κατάλληλες εγγυήσεις, σύμφωνα με το άρθρο 10 ΓΚΠΔ.

Θα μπορούσε να θεσπιστεί αντίστοιχο σύστημα στην Ελλάδα;Θεωρητικά ναι, αλλά θα απαιτούσε ιδιαίτερα προσεκτική στάθμιση μεταξύ προστασίας των θυμάτων, προσωπικών δεδομένων και συνταγματικών δικαιωμάτων.

Φωτεινή Μπουδάκη Δικηγόρος